Hiểu đúng về thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng

Hiện nay, bên cạnh thuốc lá truyền thống, nhiều sản phẩm thuốc lá và nicotin mới đang xuất hiện ngày càng phổ biến, trong đó có thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Những sản phẩm này thường được quảng bá là “hiện đại hơn”, “ít hại hơn” hoặc có thể thay thế thuốc lá điếu. Tuy nhiên, chúng vẫn có thể chứa nicotin và nhiều hóa chất độc hại, gây ảnh hưởng đến sức khỏe người sử dụng và cộng đồng.

Thuốc lá điện tử là gì ?

Thuốc lá điện tử, còn gọi là electronic cigarettes, e-cigarettes, vape, vape pens hoặc e-hookahs, là thiết bị cầm tay chạy bằng pin. Thiết bị này làm nóng dung dịch lỏng bên trong để tạo ra luồng hơi hoặc sol khí cho người dùng hít vào.

Khác với thuốc lá truyền thống, thuốc lá điện tử không đốt cháy lá thuốc. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là sản phẩm này an toàn. Khi dung dịch được làm nóng, các chất hóa học trong dung dịch có thể đi vào đường hô hấp và đến phổi.

Thuốc lá điện tử thường được quảng bá như một lựa chọn thay thế thuốc lá truyền thống. Một số người cho rằng sản phẩm này có thể hỗ trợ cai thuốc lá. Tuy nhiên, hiện chưa có đủ bằng chứng để khẳng định thuốc lá điện tử là phương pháp an toàn hoặc hiệu quả trong điều trị nghiện thuốc lá. Các tổ chức y tế cũng cảnh báo rằng thuốc lá điện tử vẫn có thể gây hại, đặc biệt đối với thanh thiếu niên, phụ nữ mang thai và người chưa từng hút thuốc.

Thành phần và tác hại của thuốc lá điện tử

• Dung dịch thuốc lá điện tử thường chứa propylen glycol và glycerin. Đây là các chất giúp tạo luồng hơi khi thiết bị hoạt động. Khi được làm nóng và hít trực tiếp vào phổi, các chất này có thể gây kích ứng mắt, họng và đường hô hấp.
• Một thành phần đáng lo ngại là nicotin. Đây là chất gây nghiện mạnh, có thể khiến người dùng phụ thuộc và khó từ bỏ. Đặc biệt, một số sản phẩm được ghi nhãn là “không nicotin” vẫn có thể chứa nicotine với hàm lượng nhất định.
• Thuốc lá điện tử cũng thường chứa chất tạo hương như hương trái cây, kẹo, bạc hà hoặc quế. Những hương vị này làm sản phẩm trở nên hấp dẫn hơn, nhất là với thanh thiếu niên. Tuy nhiên, một số chất tạo hương khi hít vào phổi có thể ảnh hưởng xấu đến tế bào đường hô hấp.
• Ngoài ra, quá trình làm nóng dung dịch có thể tạo ra các hợp chất độc hại như formaldehyd, acetaldehyd, acrolein và benzen. Đây là những chất có thể gây kích ứng, tổn thương tế bào và làm tăng nguy cơ bệnh lý nghiêm trọng nếu tiếp xúc lâu dài.
• Luồng hơi của thuốc lá điện tử còn có thể chứa kim loại nặng như chì, niken, crom, cadmi, thiếc và đồng. Các kim loại này có thể phát sinh từ dây đốt, bộ phận kim loại hoặc mối hàn trong thiết bị. Khi đi vào cơ thể qua đường hô hấp, chúng có thể gây hại cho phổi, hệ thần kinh, tim mạch và làm tăng nguy cơ ung thư.
• Một số sản phẩm còn có thể chứa các chất độc hại khác như nitrosamin đặc trưng của thuốc lá, hydrocacbon thơm đa vòng, vitamin E hoặc dầu cannabinoid. Những chất này có thể làm tăng nguy cơ tổn thương phổi và các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng khác.

Thuốc lá nung nóng là gì?

Thuốc lá nung nóng, tiếng Anh là Heated Tobacco Products – HTPs, là một trong những sản phẩm thuốc lá mới nổi, bên cạnh thuốc lá điện tử và túi nicotin. Khác với thuốc lá truyền thống, thuốc lá nung nóng không đốt cháy trực tiếp lá thuốc mà sử dụng nhiệt để làm nóng thuốc lá, tạo ra luồng khí hoặc sol khí cho người dùng hít vào.

Mặc dù thường được quảng bá là “ít hại hơn” thuốc lá điếu, thuốc lá nung nóng vẫn chứa nicotin và nhiều hợp chất độc hại. Vì vậy, không nên xem đây là sản phẩm an toàn cho sức khỏe.

Thành phần và tác hại của thuốc lá nung nóng

• Thành phần đáng chú ý nhất trong thuốc lá nung nóng là nicotin. Đây là chất có khả năng gây nghiện mạnh. Khi sử dụng thường xuyên, nicotin có thể khiến người dùng bị lệ thuộc và khó từ bỏ. Nicotin cũng có thể ảnh hưởng đến tim mạch. Chất này kích thích hệ thần kinh giao cảm, làm tăng nhịp tim, tăng huyết áp và tăng gánh nặng cho tim. Việc sử dụng kéo dài có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch. Đối với thanh thiếu niên, nicotin đặc biệt nguy hiểm vì não bộ, hệ thần kinh và phổi vẫn đang trong quá trình phát triển. Việc tiếp xúc với nicotin có thể ảnh hưởng đến khả năng học tập, tập trung, kiểm soát cảm xúc và hành vi.
• Quá trình nung nóng thuốc lá vẫn có thể tạo ra các sản phẩm phân hủy do nhiệt. Dù không tạo ra sự cháy hoàn toàn như thuốc lá điếu, quá trình này vẫn có thể sinh ra các hợp chất độc hại như formaldehyd, acetaldehyd, acrolein và benzen. Những chất này có thể gây kích ứng đường hô hấp và tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe.
• Thuốc lá nung nóng cũng có thể chứa kim loại nặng độc hại như chì, cadmi và niken. Khi đi vào cơ thể qua đường hô hấp, các chất này có thể gây độc cho nhiều cơ quan, làm tăng nguy cơ tổn thương tế bào và ảnh hưởng xấu đến sức khỏe lâu dài.
• Ngoài ra, sản phẩm này còn có thể chứa nitrosamin đặc trưng của thuốc lá và hydrocacbon thơm đa vòng. Đây là những nhóm chất có liên quan đến nguy cơ ung thư và tổn thương DNA.

• 

  Tác động đến môi trường

Không chỉ gây hại cho sức khỏe, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng còn có thể gây ô nhiễm môi trường. Pin lithium, đầu cartridge nhựa, lõi thuốc lá, thiết bị làm nóng và các linh kiện điện tử sau khi thải bỏ có thể trở thành rác thải điện tử và rác thải hóa học. Nếu không được xử lý đúng cách, những loại rác thải này có thể gây ảnh hưởng đến đất, nước và môi trường sống.

Thông điệp truyền thông

Thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng không phải là sản phẩm vô hại. Dù được quảng bá là hiện đại hoặc ít hại hơn thuốc lá truyền thống, chúng vẫn có thể chứa nicotin, kim loại nặng, chất tạo hương và nhiều hợp chất độc hại khác.

Không có hình thức sử dụng thuốc lá hoặc nicotin nào là an toàn tuyệt đối. Cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe là không bắt đầu sử dụng, không thử vì tò mò và chủ động tránh xa các sản phẩm thuốc lá, nicotin dưới mọi hình thức.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Toledo, E.F.V.; Simões, I.F.; Farias, M.T.d.; Minho, L.A.C.; Conceição, J.d.L.; Santos, W.N.L.d.; Mesquita, P.R.R.d.; Júnior, A.d.F.S. A Comprehensive Review of the Harmful Compounds in Electronic Cigarettes. Toxics 2025, 13, 268. https://doi.org/10.3390/toxics13040268