Góc nhìn tâm lý học về áp lực đồng trang lứa

"SAO MÌNH LUÔN THẤY MÌNH KÉM HƠN NGƯỜI KHÁC?" - GÓC NHÌN TÂM LÝ HỌC VỀ ÁP LỰC ĐỒNG TRANG LỨA

Bạn bè đạt học bổng, có chứng chỉ ngoại ngữ, sở hữu nhiều thành tích nổi bật hay liên tục chia sẻ những khoảnh khắc đáng ngưỡng mộ trên mạng xã hội. Trong khi đó, bạn bắt đầu tự hỏi: “Mình có đang chậm hơn mọi người không?"

Có thể nói rằng, giới trẻ (thế hệ Gen Z) là thế hệ của sự lo âu vì trong hành trình phát triển bản thân, luôn gánh trên vai nhiều áp lực từ sự kỳ vọng của gia đình, xã hội và chính bản thân họ, trong đó có áp lực đồng trang lứa (peer pressure).

Theo từ điển APA, áp lực đồng trang lứa đến từ cảm giác tự ti khi bản thân không có hoặc chưa đạt được những điều giống với bạn bè xung quanh. Áp lực đồng trang lứa bắt nguồn từ những kỳ vọng về sự phù hợp với chuẩn mực chung của một nhóm đối với một cá nhân trong nhóm. Đây là một loại áp lực được hình thành từ rất sớm và biểu hiện nổi bật trong thời kỳ niên thiếu khi nhu cầu giao tiếp xã hội của thanh thiếu niên phát triển mạnh.

Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ cũng đã khẳng định, áp lực đồng trang lứa có thể mang lại giá trị tích cực trong quá trình xã hội hóa, nhưng cũng có thể gây ra những hậu quả tiêu cực đối với sức khỏe thể chất hoặc tinh thần. Với những nhóm đồng trang lứa có chất lượng tích cực, áp lực là một chuẩn mực và động lực giúp cá nhân có thể phát triển do nhu cầu được thuộc về nhóm xã hội và nhu cầu được khẳng định bản thân trong nhóm. Trong một nghiên cứu về mối quan hệ bạn bè ở thanh thiếu niên của Jorien van Hoorn và cộng sự cũng đã khẳng định, nếu nhóm bạn có chuẩn mực tích cực như chăm chỉ học tập, hợp tác và hỗ trợ lẫn nhau, mỗi cá nhân cũng có xu hướng điều chỉnh hành vi để phù hợp với các chuẩn mực đó, từ đó thúc đẩy sự phát triển những hành vi tích cực. Ngược lại, trong một nhóm đồng trang lứa có chất lượng tiêu cực, cá nhân sẽ dễ dàng bị ảnh hưởng và thực hiện những hành vi lệch chuẩn xã hội và không phù hợp lứa tuổi. 

Dựa trên khía cạnh sức khỏe tinh thần, áp lực vừa phải sẽ giúp cá nhân đặt ra mục tiêu và lí tưởng sống nhằm cải thiện cuộc sống để trở nên tốt đẹp hơn. Nếu áp lực vượt qua sức chịu đựng của cá nhân sẽ dẫn đến các rối loạn tâm lý như lo âu, căng thẳng, trầm cảm, kèm các biểu hiện chán ăn, mất ngủ,... Theo Makinde và cộng sự, áp lực từ bạn bè đồng trang lứa là một trong những yếu tố nguy cơ dẫn đến trầm cảm. Nói tóm lại, ảnh hưởng của áp lực đồng trang lứa tích cực hay tiêu cực còn phải xem xét dựa trên từng cá nhân và môi trường.

Hiểu được vì sao con người dễ bị ảnh hưởng bởi môi trường xung quanh, điều gì khiến áp lực đồng trang lứa trở nên mạnh mẽ hơn và làm thế nào để hỗ trợ những người đang gặp khó khăn về tâm lý chính là một trong những nội dung được nghiên cứu trong lĩnh vực Tâm lý học. Đây không chỉ là lĩnh vực nghiên cứu về cảm xúc và hành vi, mà còn góp phần xây dựng các giải pháp nhằm nâng cao sức khỏe tinh thần, khả năng thích ứng và chất lượng cuộc sống của con người.

Nếu bạn yêu thích việc khám phá những hiện tượng tâm lý diễn ra mỗi ngày dưới góc nhìn khoa học và mong muốn góp phần tạo nên những thay đổi tích cực cho cộng đồng, ngành Tâm lý học tại Trường Đại học Lạc Hồng sẽ là nơi giúp bạn xây dựng nền tảng chuyên môn, phát triển tư duy nghiên cứu và từng bước hiểu sâu hơn về con người trong một xã hội không ngừng thay đổi.

Tài liệu tham khảo:

American Psychological Association. (n.d.). Peer pressure. In APA dictionary of psychology. Retrieved July 10, 2026, from https://dictionary.apa.org/peer-pressure 

Jorien van Hoorn, J., van Dijk, E., Meuwese, R., Rieffe, C., & Crone, E. A. (2016). Peer influence on prosocial behavior in adolescence. Journal of Research on Adolescence, 26(1), 90–100. https://doi.org/10.1111/jora.12173 

Makinde, C. O. B., Adegbite. O. S.,Oyedokun, S. O., Aina, F. O., & Christopher, J. (2020). The influence of low self-esteem  and  peer  pressure  on  depression  among  adolescent  in  selected  secondary  schools  in  Ogun  state Nigeria. Babcock Journal of Education, 6(1), 12-18.

Nguyễn , L. T. V. (2023). Một số xu hướng nghiên cứu trong tâm lí học về áp lực đồng trang lứa của thanh thiếu niên. Tạp Chí Giáo dục, 23(24), 36–40.